Dinler Tarihi Notu

0 882

Notu PDF olarak indirmek için en aşağıdaki linke tıklayın

DİNLER TARİHİ NOTU

Farklı dinlerin ibadet, inanış ve günlük yaşantıları gibi birçok kavramı içerisinde bulunduran  Dinler Tarihi dersi hakkında hazırlanan notumuz özet niteliğinde ve gereksiz bilgilerden arındırılarak konuların özüne temas etmektedir. ÖSYM tarafından düzenlenen iki yılda bir defa gerçekleşen DHBT sınavı ve yine aynı kurum tarafından yılda bir defa düzenlenen KPSS sınavının ÖABT kısmına çalışmak isteyen öğrenciler bu nottan faydalanabilirler. Ders planınıza uygun olarak çalıştıktan sonra öğrendiklerinizi başkalarına anlatarak dersin zihninizde daha kalıcı hale gelmesini sağlayabilirsiniz.

Sitemizde paylaşılan notlara kendi notlarınızı da eklemek isterseniz sitemizin iletişim bölümünden bize yazabilirsiniz. Çok yakında sitemizini mobil uygulaması yayınlanacaktır. Güncel paylaşımlarımızdan her zaman haberdar olmak için sitemize buradan kayıt yapabilirsiniz. Ayrıca sitemizin forum bölümüne girdiğiniz mülakatlardaki tecrübelerinizi ve İlahiyat Fakültesi öğrencileri için ise vize ve final sorularını paylaşması için olanak sağlanmıştır. Not içerisinde sadece bir konuyu çalışmak isteyen arkadaşlar notu açtıktan sonra ctrl+f kombinasyonunu uygulayarak not içerisinde arama yapabilmektedirler. Güncel paylaşımlardan mail yoluyla haberdar olmak için sitemize kayıt olmayı unutmayın.

Sitemize kayıt olabilirsiniz.

Herkese iyi çalışmalar…

DİNLER TARİHİ

*Dinler tarihi ile ilgili Türkçe olarak yazılan en eski kaynak ‘’Şemseddin Sami’’nin 1878’de yazdığı

‘’Esatir’’ adlı eseridir.

*Tarihteki belli başlı tüm dinleri ilk olarak kendinde konu alan eser, ‘’Ömer Rıza Doğrul’’un 1949 yılında yayımlanan ‘’Yer Yüzündeki Dinler’’ isimli kitabıdır.

Not: İç nedenlerden dolayı veya başka kültürlerle karşılaşmalarının doğurduğu etkenlerle bir din içerisinde gerçekleşen itikadi, siyasi ve fıkhi farklılaşmaların neden olduğu dinin alt kolu ya da ekolleri konumundaki fırkalara ‘’mezhep’’ denir.

Ortodoks Mezhepler; Kendisinin asıl doğru, kabul edilebilir öğretiyi savunduğunu iddia eden ve egemen olan siyasi güçle özdeşleşmiş olan mezheplerdir.

Heteredoks Mezhepler; Çoğunluğa karşı azınlığı ve resmi din anlayışına karşı muhalefeti temsil eden akımdır.

Heretik Akımlar; Yaygın kabul edilen inançlardan ya da çoğunlukça temsil edilen öğretilerden kesin bir ayrılık ve farklılaşmayı temsil eden akımlardır.

Senkretik Dinler; Farklı dinlerden etkilenen, inanç ve ibadetler konsuunda birbirinden farklı dinlerden etkiler taşıyan dinlere denir.

Kült İnançlar; Müstakil bir dini inanç olmanın ötesinde belli bir simge ve belli ritüellerle kendisini ifade eden inanç gruplarıdır.

Dinler İle ilgili Kullanılan bazı kavramlar;

Teosentrik: Tanrı’yı herşeyin merkezi olarak kabul eden tek Tanırılı din (İslam-tevhid merkezli)

Kristosentrik: Mesih merkezli inanç ve dinler. (Hristiyanlık)

Etnosentrik: Belli bir etnisite temelli gelişen inanç veya kültürel yapı (Yahudilik – İsrailoğulları merkezli)

Monoteizm: Tek bir Tanrıya kulluk edilmesini esas alan dini inaçtır.

Düalizm: Genellikle iyiliğin tanırsı ve kötülüğün tanrısı şeklinde kabul edilen iki tanrı inıdır. (Zerdüştlük-

Ahura Mazda ile Angra Mainyu; Sabilik-Malka d Nhura ile Malka d Hşuka)

Henoteizm: En yüce bir tanrıya inanmakla birlikte yüce tanrının altında yine ona bağlı başka tanrıların varlığını kabul eden dini inançtır.

Politeizm: Evrende birbirinden ayrı çok tanırın varlığını kabul edip her birine ayrı ayrı kulluk edilmesini kabul eden inançtır.

Deizm: Emekli tanrı anlayışıdır.

Antropomofizm: İnsan biçimli ve insan nitelikli tanrı inancıdır.

ZERDÜŞTLÜK/MECUSİLİK:

*Mecusiliğin kurucusu ‘’Zerdüşt’’tür. Kelimenin aslı ‘’Zart-Uştra’’dır. (Zarath-güzel, doğru ve Uştra- develer)

*Işık kralı tanrı ‘’Ahura Mazda’’, karanlık kralı ise şeytan ‘’Angra Mainyu’’dur.

*Mecusiler ideal temizlik ve aydınlığın sembolü olarak ateş yakarlar ve kendilerine ateş yakan anlamında ‘’Asravan’’ demişlerdir.

*Kutsal Kitapları; Zerdüşt inancını kabul edenlerin kutsal kitabı ‘’Avesta’’dır. Aveste şu bölümlerden oluşur;

-Yasna

-Yast

-Videvat

-Vispered

-Horda (Xorda) Avesta

 

*Zerdüştlerde ilk insan ‘’Goyomart’’tır ve hayvanlar aleminin ilk yaratıcı ruhun sembolü olan ‘’Boğa’’dır.

*Angra Mainyu ilk insan Gayomartı ve ilk boğayı öldürür. Ancak Gayomartın bıraktığı tohumdan Adem ve Havva’ya tekebül eden ilk insan çifti olan ‘’Maşye ile Maşyana’’ doğmuştur.

*Mehdi diye inandıkları tebliğcilerinin ismi ‘’Saoşyant’’tır.

*Zerdüştiler ölülerini yakıp beyaz elbise ile kefenledikten sonra mezarlık olarak ‘’Dahma’’ veya ‘’Sessizlik Kuleleri’’ adı verilen yerlere bırakırlar.

*Zerdüştiler kafilerin ruhlarının dünya ile ahireti birleştiren ‘’Sivant köprüsü’’ denen bir geçidin altında kurulu olan ‘’Yalan evi/yalan yeri’’ (cehenneme) düştüklerine; Müminlerin ise, ‘’Övgü evi’’(cennet)e gittiklerine inanırlar.

*Günümüzde, İran ve Hindistan’da Mecusiliği yaşatmaya çalışan gruplar vardır. İran’da bulunanlara ‘’Gabriler’’ ; Hindistan’da bulunanlara ‘’Parsiler’’ denir.

SABİİLİK:

*Sabiilikten Kur’an’da üç yerde (Bakara-Maide-Hac) bahsedilidği için erken dönemlerden itibaren İslam alimlerinin ilgisini çeken bir din olmuştur.

*Batılı araştırmacılar ve misyonerler Sabiilere, ‘’Vaftizci Yahya Hristiyanları’’ adını vermişlerdir.

*Sabiilerin kutsal kitapları; İki ana grupta toplanır, ‘Yazılı metinler’ ve ‘Sır metinleri’dir. Yazılı metinler; ‘’Ginza, Draşia D. Yayha ve Kolasta’’dır.

*Sabii kutsal metinlerinin yazılı olduğu dil ‘’Mandence’’dir.

*Sabiilerin tanrı tasavvurlarının temelinde gnostik bir din anlayışı mevcuttur.

*Işık kralı ‘’Malka d Nhura’’; Karanlık kralı ‘’Malka d. Hşuka’’dır.

*Işık aleminde Malka d Nhura’nın etrafında onu takdis ve tesbih eden nurani varlıklar vardır. Bunlar ‘’Uthira’’(zenginler) ve Malkia (krallar) diye adlandırılır.

-Işık aleminden karanlık aleme düşen varlıklar; ‘’Ruha’’, ‘’Yuşamin’’, ‘’Abatur’’ ve ‘’Ptahil’’dir.

*Sabiilikte dünyanın ve insanın yaratıcı ışık tanrısı değil, ışık aleminden düşmüş olan ‘’Demiurg

Ptahil’’dir.

*Sabiilere göre kurtuluş yanlızca ruh için geçerlidir; zira bedende kötü dünyaya aittir. İlahi kurtacı

tarafından kurtuluşun bilgisi bahşedilir ve onun rehberliğinde ruh kurtuluşa erer. Bu bilgiye ‘’Manda’’ ya da ‘’hikmet’’ denir.

*Sabiilerin ahir zaman kahramanı, Mehdi olarak isimlendirdikleri ‘’Praşai Ziva’’ dır.

*Sabiilere göre ölen kişi inanan bir kimse ise ışık aleminde ‘’Munai kuşta’’(cennete); günahkar bir kul ise ‘’Suf denizi’’ (cehenneme) atılır.

*Sabiiler ibadetlerini evlerinde veya ‘’Mandi’’ adını verdikleri ibadethanelerde yaparlar.

*Sabii ibadetleri arasında en önemli olanları şunlardır;

-Masbuta; tam vaftizdir. Rahip eşliğinde akarsuya daldırılıp alınan bir boy abdestidir.

-Tamaşa; Sabinin kendi başına üç kere akarsuya dalıp çıkmasıyla alınan gusüldür.

-Rişama; İslam’daki normal abdeste benzer bir yıkamadır.

*Ölen bir kişinin ruhunun gözetim evlerinden (7 gezegenden) hızla geçerek ışık alemine ulaşması için yapılan tören ‘’Masikta’’dır.

*Bayramlar arasında en önemlileri; ‘’Panja/Parvania’’ bayramıdır.

*Sabiilikte rahiplik dört gruptan oluşur;

-Riş ama; rahiplikteki en üst tabakadır.

-Ganzibra; yöresel başrahiplik görevidir.

-Tarmida; normal rahipler

-Aşganda; yardımcı rahipler.

*Sabii cemaatide gizlilik prensibine riayet çok önemlidir.

HİNT DİNLERİ

HİNDUİZM:

*Hindular kendi dinlerini ifade etmek için ‘’Sanata Dharma’’ (sonsuz-ezeli yasa) ifadesini kullanırlar.

Not: Hinduizmin belli bir kurucusu yoktur. Vedalar merkezde olduğu için bu vedaların yazıcıları olan ve ‘gören, hakim kimse’ anlamına gelen ‘’Rşi’’ler bu dinin kurucuları olarak görülür.

*Kutsal Metinleri; İki gruba ayrılır ‘’Şruti’’ ve ‘’Smriti’’ dir. -Şruti, ‘’işitilen, görülen’’ anlamında olup ‘’Vedalar’’ı kapsar. –Smitri ise, ‘’Puranlar, Ramayana, Mahabharata, Dharma-şastra’’dır.

*Vedalar; Rşilerin, derin tefekkür ile yüce varlıktan almış oldukları vedalar, insanlık tarihinin bize kadar gelen en eski metinleri olarak kabul ederler. Bunlar şunlardır; ‘’Samhitalar, brahmanlar, Aranyakalar, Upanişadlar’’.

*Smirtiler; Hindunun gündelik hayatını belirleyen şeyleri içerir. Karma sisteminin esaslarını belirleyen ilkelerin içerisinde bulunduğu ‘’Dharma-şastra’’ bu metinlerin en önemlilerindendir.

*Hundizimde sıra dışı güce sahip olan ve etki uygulayan herhangi bir yüce güç ‘’deva’’ veya ‘’devata’’ olarak adlandırılır.

*Hindularda milyonlarca tanrı vardır. Ancak bu tanrılar arasında üç büyük tanrı önce çıkar

‘’Brahma(yaratıcı), Vişnu (koruyucu), Şiva (yok edici) ‘’.

*Hinduzm’de ki kast sistemi Aryanlar oluşturmuştur. Yerli halkın kendilerinden uzak tutmak için.

*Hindulardaki Kast sistemi;

-Brahminler; bilginler ve din adamları

-Kşatriyalar; Prensler, savaşçılar ve yöneticiler

-Vaisyalar; Çiftçi, esnaf ve sanatçılar

-Sudralar; işçi, hizmetçi ve köleler

-Bütün bu sınıfların altında kasta dahil edilmeyen ‘’paryalar’’(dokunulmazlar) da bulunur.

*Hindu inanına göre ölümden sonra ruh yaşar ve dünya yaşamındaki fiillerine göre bir yol izler. Bu döngüye ‘’Samsara’’ denir. Ölümle birlitke maddi bedenden ayrılan ruhun önünde üç yol vardır;

-Mokşa; Devayana’ya (tanrılar alemi) giden yol.

-Pitryana; atalar diyarına giden yol

-Doğrudan bedenlenme;

*Hindular ölülerlini yaktıktan sonra küllerini ‘’Ganj nehri’’ne dökerler.

*Ayinlerinde etkili bazı kelimeler kullanılar. ‘’Om’’ sözcüğü en çok kullanılandır.

*Başka bir ibadetlerinde kutsal yerlere hacdır. Hac yerleri;

-Krişna’nın doğum yeri

-Ganj’ın doğduğu yer

-Benarest

*Hinduizm mezheplerinin Başlıca akımları; ‘’Saivizm, Şaktizm, Vişnaizm ve Smartizm’’dir.

BUDİZM:

*Kurucusu ‘’Tarihi Buda’’ da denilen ‘’Siddhartha Gautama’’dır.

*Budizm Hinduzim’e, özellikle onun tanrı anlayışına, kurban uygulamalarına ve kast sistemine karşı ortaya çıkmış bir dindir.

*Buda bir ‘incir’’ ağacının altında 49 günlük nefes meditasyonuna oturduktan sonra ilmini tamamlar ve Hindistan’da bulunan ‘’Bodh Gaya’’da bulunan ağacın altında aydınlanmaya ulaşır.

*Buda ‘Benares’teki ‘’Ceylan Parkı’’nda şakirtlerine öğretisini anlatarak ‘’yasanın tekerleğini

döndürür’’(Dharmaçakra)

Not: Budizmde dinin öğretimini yapan ve bu yaşantılarında nirvanaya ulaşmayı uman rahip ve rahibeler topluluğu ile laikler denen nirvanaya ulaşma umutlarını başka bir hayatta gerçekleştirmeyi uman laikler topluluğuna cemaat (İslam’da karşılığı ümmet) anlamında ‘’Sangha’’ denir.

*Budizm’in öğretileri ‘’Triatna (üç mücvher): Budistlerin bir eyleme kendileriyle başladıkları üç mücevher ‘’Buddha’ya sığınırım, Dharma’ya sığınırım, Sangha’ya sığınırım’’ şeklinde getirilen ‘’Buddha, Dharma ve Sangha’’dan oluşur.

*Dharma’nın birinci yönü, Buddha’nın Isipatana’da bulunan ‘geyik parkı’’ndaki ilk vaazında dharmanın özü olarak ortaya koyduğu Dört Seçkin Hakikattir;

-Dukkha (acıyı kabullenmek)

-Samudaya (acının kökeni)

-Nirodha (acının kaldırılması)

-Maggha (sekiz seçkin yol)

*Beş Budist emir olarak bilinen ilkeler;

-yaşayan canlıları öldürmemek (ahimsa)

-Çalmamak

-Yanlış cinsel yönelimlerden kaçınmak

-Yalan ve yanlış sözden kaçınmak

-Uyuşturucu maddelerden kaçınmak

*Kutsal metinleri; Sri Lanka’da yazıya geçirilen ‘’Pali kakonudur’’ Bu külliyat üç gruba ayrılır ve ‘’Tpitaka’’ olarak adlandırılır; ‘’Vinaya ptika, -Sutta ptika, -Abhidhamma ptika’’

*Budizmde ‘’Vihara’’ olarak adlandırılan ve genelde kampüs veya külliye şeklinde inşa edilmiş olan yapılar bulunur.

*Madetlerde (Pagoda) toplu ibadetler yapılmaz.

*Keşişlerin manastırlarda düzenli ibadet zamanları vardır. ‘’Uposatha’’, Sangha’nın hususi toplantılarının yapıldığı hilal ve dolunay zamanlarına denk gelen tatil günleridir.

*Hac ibadeti Budizm’de yaygındır. Hacca gittikleri yerler;

-Nepal’de bulunan ve Buddha’nın doğduğu yer olan Lumbini koruluğu

-Buddha’nın ilk vaazını yaptığı Benares yakınlarındaki Isipatana (Ceylan parkı)

-Buddha’nın aydınlanlamaya ulaştığı Bodhgaya

-Buddha’nın öldüğü yer olan Kuşinara’dır.

*Budistlerin kutladığı en önemli bayramları ‘’Vesak’tır.

JAİNİZM(CAİNİZM veya CAYNİZM):

*Geleneksel anlamda ‘’Jain Dharma’’ olarak bilinen din ve felsefe’dir.

*Kurucusu ‘Kevalin(herşeyi bilen)’, ‘Arhat(ulu)’ ve ’Mahavira(büyük kahraman)’ olarak adlandırılan ‘’Vardhamana’’dır.

*Vardhamana Cina kabul edilir. Caynizmde Cina; her zaman mevcut, yok olmaz geleneğin, hakikatın ve yolun yayıcısıdır.

*Yirmi dört tane olduğu kabul edilen ve insanları kurtuluşa götürecek yolu inşa edenler anlamına gelen ‘’tirthankaralar’’ olarak da andlandırılan cinalar grubunun sonuncusu ‘’Vardhamana’’dır.

*Cayinizm buddha’nın rakipleri içinde, günümüzde varlığını devam ettirebilmiş tek dini sistemdir.

-Mahavira’nın tirthankara olak sembolü ‘’Aslan’’dır.

*Cayinistler, ‘’Digambaralar(gök giyinenler) ve Svetambaralar(beyaz giyinenler) olmak üzere iki gruba ayrılır.

*Cayinistlerin inanç esasları ‘’üç mücevher’’ olarak adlandırılır; Doğru inanç (samyagdarşana), doğru bilgi

(saygcnana) ve doğru davranış (samyakcarita).

*Cayinistlerde yaratıcı bir tanrı anlayışı yoktur çünkü kainat ezeli ve ebedidir. Bir şeyin yokluktan ya da varlıktan yokluğa geçmesi mümkün değildir. (Anakentavada: mutlakiyetin olmadığına dair inanç)

*Caynizmde ‘’Pudgala’’(madde) her türlü var oluşun sebebidir.

*Pudgaladan meydana gelen dört temel unsurun ‘Jiva atomları’ ile birleşmesiyle maddi dünyada hayat oluşur. ‘Jiva’alemi oluşturan beş temel unsur arasında bilinç ve akıl özelliklerine sahip tek unsurdur.

*Karma kanunu, her kasti davranışın kendine has bir sonuca sahip olduğu ve kasti hareketi yapan insanı ölümden sonraki hayatlarında da takip ettiği şeklindeki inançtır. İyi ameller; iyi Karma’yı, Kötü ameller ise kötü Karma’yı meydana getirir.

*Cayizim, ruh göçüne/tensühe inanırlar. Cayinistlere göre ruh dört varoluş kategorisinden birinde sürekli olarak yeniden doğmaya mahkumdur. Bu varoluşsal sahalar;

-Naraki

-Adhi-loka

-Tiryanca

-Urdha-loka

*Cayinistlere göre hüvviyetlerini kazanan ruhlar Samsara çarkından sonsuza dek kurtulur ve evrenin en üstünde bulunan ‘’Lokakaşa’ya uçar ve artık tanrılaşmıştır.’’

*Kutsal kitapları; ‘’Agama’’ olarak adlandırılan kitaptır.

*Cayinistlerin bayramları; en çok kutladıkları bayram erkek ve kadın keşişlerin yapmur mevsimi için sığınakta oldukları kutlanan ‘’Pajjsana’’dır.

SİHİZM:

*Shizm 15 Yy’da Güney Asya’nın Pencap bölgesinde ortaya çıkan bir inanç sistemidir.

*Shizm’in kurucusu ‘’Guru Nanak’’tır.

*Guru Nanak ölmeden önce yerine, ikinci Guru olarak talebelerinden biri olan Lehna’yı ‘’benim

komutanım/kanadım’’ anlamına gelen ‘’Angad’’ adıyla varisi olarak seçti.

Not: Shizm senkretik bir din olarak değerlendirilmektedir. Guru Nanak İslam da dahil olmak üzere kendi zamanındaki bütün dinleri tanımaya çalışmış hatta hacca bile gittiği rivayet edilmiştir.

*Shizm de on guru olduğu kabul edilir. Bu gurulardan biri olan ‘’Guru Ram Das’’ shilerin kutsal kitabı olan ‘’Adi Granth’ı derlemiştir.

*Onuncu ve son guru olan ‘’Gobind Singh’’ iki bakımdan Sih dini ve tarihi açısından önemlidir. Birincisi

Sihlerin silahlı gücü olan ‘’Khalsa’’ tarikatını kurmuştur. İkincisi ise, su ve şekerden oluşan iki uçlu kılıçla karşılaştırılan kılıç vaftizini ‘’Pahul’’u uygulamıştır.

*Sihler monoteist bir inanca sahiptir.

*Shizm’in sistemi ‘’Tanrının birliği’’, ‘’İnsanlığın kardeşliği’’ , ‘’Kast sisteminin reddi’’ ve ‘’puta tapıcılığın faydasızlığı’’ prensipleri üzerine kurulmuştur.

*Her sihin yenmek zorunda olduğu beş kötülük bulunur; ‘’benlik, öfke, hırs, maddi bağlılık ve şehvet’’ Jivan Mukti; yaşarken kurtulmuş kişi demektir.

*Tüm Sihlerin inanmak zorunda olduğu değerler;

-Eşitlik

-Tanrı’nın ruhu

-Kişisel hak

-Davranışlar

-Aile hayatı yaşamak

-Paylaşım

-Tanrı’nın takdirini kabullenmek

-Hayatın dört meyvesi (hakikat, memnuniyet, tefekkür ve Naam)

*Kutsal metinleri; ‘’Guru Grant Sahip’’ olarak bilinen kitaptır. Metnin dili ‘’Pencapcadır’’

*Shizmde yasaklanan davranışlar;

-Mantıksız davranışlar

-Maddi bağlılık (Maya)

-Yaratıkların kurban edilmesi (Sati)

-Aile düzeni olmayan yaşam tarzı

-Gereksiz konuşma

-Sarhoşluk

-Ön yargılı davranış

*Sih ibadetinin merkezini ‘’Guru Ganth Sahip’’ oluşturur. Sih ibadeti onun huzurunda yapılır.

*Amritsar’daki ‘’Altın madet’in havuzunda yıkanmak ibadettir.

*Sihlerde herhangi bir günde bir defa yapabilecek olan cemaatle ibadet, ‘’gudwara’’ olarak adlandırılan mabetlerde icra edilir.

*Khalsya katılma töreninde beş şey uygulanır ve bunlara ‘’kakka’’ denir;

-Kesh, kesilmemiş uzatılmış saçlar

-Kanga, küçük bir tarak

-Kacca, dizlere kadar olan beyaz don

-Kara, çelik bilezik

-Kirpan, kılıç, hançer

Hint Dinlerinin Ortak Özellikleri:

-Karma inancını kabullenmeleri

-Yeniden doğuş veya yaratılışın kabulü

-Samsarayı kabullenme

-Döngü veya samsaradan kurtuluş arayışı

UZAK DOĞU DİNLERİ

TAOİZM:

*Çin’de Şintozim ve Konfüçyanizme tepki olarak doğmuştur. Kurucusu ‘’Lao Tzu’’dur.

*Taozim’e göre, alem yaratılmadan önce ‘yaratıcı’ ile olarak ‘’Tao’’ vardı. Tao, dünyanın da içinde yer aldığı bütün varlığı yöneten sebeptir. Tao aynı zamanda ‘’Ying ve Yang’’ arasındaki tezadı birleştiren ilkedir.

*Vu-vey prensibine göre, Tao’nun kendisi için hiç hareket etmediği halde evrende uyumlu bir hareket ve işleyiş vardır.

*Lao-Tse’ye göre, insanın sonsuz mutluluğu elde etmesi, başkalarını mutlu etmesine bağlıdır.

*Taoizm’in temel kitabı Lao-Tse’nin yazdığı ‘’Tao te King’’tir.

*Her taoistin kendisine yakın hissettiği tanrılar vardır. Bunların içerisinde en meşhur olanı, savaş tanrısı ‘’Kvan-Ti’’ ile zenginlik tanrısı ‘’Shin’’dir.

*Taoizm’e göre insan raks ve sarhoşlukla vecde ulaşabilir.

*Taozim’in mezhepleri;

-Simyacı ekol

-Mistik ekol

-Ferdiyetçi ekol

-Legalistik ekol

-Ch’an mezhebi’dir.

KONFÜÇYANİZM:

*MÖ 5 Ve 6 Yy’da Çin’de çıkan bir dindir. Kurucusu ‘’Konfüçyüs’’tür.

*Konfüçyanizm, geleneksel Çin Şinizmi’nin kurumsallaşmış şeklidir.

*Konfüçyüs, daha çok akla hitap metodunu kullanmıştır.

*’’Tien’’ adında bir tanrıya inanırlar. Gök tanrı olarak tercüme edilen ‘’Tien’in makamı göklerdir ve orada ikamet ederler.

*Konfüçyanizmdeki beş temel erdem;

-İyilik yapmak

-Güvenilir bir şahsiyet olmak

-Dürüst davranmak

-Terbiyeli olmak

-Tedbirli davranmak

*Könfüçyüs’e göre insani ilişkiler beş maddede toplanır;

-Amir-memur ilişkisi

-Arkadaş-dost ilişkisi

-Karı-koca ilişkisi

-Ana-babanın çocuklarıyla ilişkisi

-Kardeşler arası ilişkiler

*Konfüçyanizmin kitapları; Könfüçyüsün öğrencileri tarafından toplanmış olan ‘’Ta- Hio, Tehoung- Young’’ ve ‘’Loun-You’’ kitaplarıdır.

*Ölmüş ata ruhların veya mezarın etrafında dolaştıklarına inandıkları için atalara ibadet edilmektedir.

*Konfüçyanizmde ruhlar önmemli bir yer tuttuğu için ruhları rahatsız etmekten son derece sakınılır.

*Konfüçyanizmde insanın evlenmeden veya bir erkek evlat bırakmadan ölmesi büyük günah sayılır.

ŞİNTOİZM:

*Şintoizm yaklaşık 2500-3000 yıl önce ortaya çıkmış, dünyanın en eski dinleri arasında yer alır. Japonların milli dini karakterlerini sergilemektedir. Şintoizm’in Japonca’da karşılığı ‘’Kami-Noçimi’’dir.

*Aminist bir yaklaşıma sahip olan Şintoizmde ‘’Kami’’ denilen; hayat için önemli olan; rüzgar, yağmur, ağaç, dağ, ırmak ve bereket gibi kavram ve şeylerin şeklini alan kutsal ruhlara tapınılır. Bu kamilerin başı imparatorluk ailesinin kamisi olan ‘’Amaterasu’’dur.

*Amateraus’un sembolü ‘’sekiz köşeli ayna’’dır.

*Bu dinde temel olarak milli birliği sağlamayı ve tek merkezden yönlendirmeyi amaçlayan milli bir din olarak karşımıza çıkmaktadır.

*Şintoizmin herhangi bir kurucusu yoktur.

*En önemli tapınakları, Japonya’nın İse şehrindeki ‘’Amaterasu’’ adına yapılmış tapınaktır.

*Ölüler yaşayanlara muhtaçtır. Kendilerine ikram yapıldığı, mezarın üstüne yiyecek, içecek, eşya vs. konulduğu sürece mesut olurlar.

*Kutsal metinleri; Japonya kayıtları Kokiji ve Nikorg Yengişiki’’dir.

*Günümüzde Şintoizm milli bir din olması nedeniyle Japonlar arasında yaygındır.

*Japonlar arasında gelişen bir diğer inanç ise ‘’Zen Budizmi’’dir. Meditasyonu ön plana çıkaran bir mezhep olan Zen Budizmi’ne göre, bedenini ve nefsini sıkı bir terbiyeye tabi tutan kişinin zihni, birden bire mantık bağlarından kurtulur ve ani bir aydınlanma gerçekleştirerek hakikate dair ilhama kavuşur.

YAHUDİLİK

*İlk dönemlerinde evrensel bir din olma özelliği göstermiş Yahudilik pratikte milli bir dindir.

*Kur’an’da Yahudilerden ‘’Beni İsrail , Yehud ve Hud’’ gibi terimlerle bahsedilmektedir.

*Yahudilere göre Yahudiliğin ruhani ve fiziki atası ‘’İbrahim, İshak ve Yakup’’tur.

Not: Yahudilere göre İbrahim’den oğlu ‘’İshak’’ı kurban etmesi istenmiştir.

*Musa as.’ın Yahudi dini ve tarihinde önemli bir yeri vardır ve peygamberlerin en büyüğüdür.

*Yahudiler’in 2.Mabet döneminde ön plana çıkan isim ‘’Ezra’’dır. Kaybolan ‘’Tora’yı yazmıştır. Toranın yanı sıra sözlü gelenek olan Talmud da dinde otorite olmuş ve bu dönemde din adamlarından oluşan

‘’Sanhedrin Meclisi’’ kurulmuştur.

*Roma komutanı Titus’un Kudüs’ü işgali ve mabedi yıkıp Yahudileri dünyanın çeşitli bölgelerine

sürgünüyle başlayan döneme ‘’Diaspora’’ denir.

*Diaspora döneminde Almanya, Fransa ve Doğu Avrupa’da yaşayan Yahudilere ‘’Askenaz Yahudileri’’, İspanya, Portekiz, İtalya, Yunanistan ve Müslüman ülkelerinde yaşayan Yahudilere ise ‘’Safarad yahudileri’’ denilmiştir.

*Kutsal kitapları; Yahudilerin kutsal kitapları yazılı metinler ‘’Tanah’’ ve sözlü metinler ‘’Talmud’’ olarak iki kısımda ele alınır.

1 Yazılı Metinler (Tanah):

Üç bölümden oluşur;

-Tora, (şeriat, kanun kitabı)

-Neviim, (Peygamberler)

-Ketubin, (yazılar)

*Tora ise beş bölümden oluşur;

-Tekvin/Bereşit

-Çıkış/Şemot

-Levililer/Vayikra

-Sayılar/Bamidbar

-Tesniye/Dvarim

2.Talmud:

*Yahudiler için kutsal kitap Tanah’tan sonra en kutsal metindir. Mişna ve Mişna’nın yorumu olan

‘’Gamara’’dan oluşur.

*İlk dönem Yahudi din alimlerine intikal eden şifahi Tora ‘’Haham Yahuda’’ tarafından derlenmiştir ki buna tekrar edilen manasında ‘’Mişna’’ denilir.

*Gemara ve Talmud isimleri genellikle birbirlerinin yerlerine kullanılır.

*Mişna’da yer verilmeyen sözlü Tora rivayetlerine ‘’Baratya’’, bu rivayetlerin toplandığı eserlere de ilave anlamına gelen ‘’Tosefta’’ adı verilir.

*Tevrattaki On Emir Şunlardır;

-Karşımda başka ilahların olmayacak.

-Putlara, yukarda, göklerde olanın yut aşağıda olanlara ibadet etmeyeceksin

-Yehova’nın, Rab’ın ismini boş yere ağıza almayacaksın.

-Sebt günü takdis etmek için onu hatırında tutacaksın.

-Babana ve anana hürmet edeceksin

-Öldürmeyeceksin

-Zaina etmeyeceksin

-Çalmayacaksın

-Komşuna karşı yalancı şahitlik ymayacaksın

-Komşunun evine tamah etmeyeceksin, komşunun karısına yut kölesine yut cariyesine yahut öksüzüne

yahut eşeğine yahut komşunun hiçbirşeyine tamah etmeyeceksin.

*Tevrat’ta tanrının en çok geçen ismi ‘’Elohim’’dir. Bunun dışında en çok kullanılan isimler ‘’Adonay’’ ve

‘Ha-şem’’dir.

*Ahiretin varlığını kabul eden Yahudi ekollerine göre ‘’Şeol’’ ölüm sonrasında bütün ruhların gittiği yerdir.

*Tanrının seçilmiş kavmi olduklarına ve arz-ı mev’udun Tanrı tarafından kendilerine vaad edildiğine inanmaktadırlar.

*Yahudilikte ibadet ferdi olarak evde veya cemaat halinde ‘’sinagog’’larda yapılır.

*Şema İsrael duası Yahudiler tarafından her sabah ve akşam okunur.

*İbadetlerini yaparlerken erkekler ‘kipa’ ile beraber dua şalı olan ‘talliti’ takarlar. Sabah ayinlerinde ise içinde Tevrattan ayetlerin bulunduğu küçük kutucukların bağlı olduğu ‘tefilini’ (dua kayışı) alın ve sol pazularına takarlar. Kimi dindar Yahudiler dua esnasında ‘kittel’(kıyafetlerin üzerine giyilen ve diz hizasına kadar inen bir giysi) giyerler.

*Yahudiler ölenin yakn akrabalarının bir yıl boyunca uzaktan akrabasının ise bir ay boyunca yerine getirmesi gereken yas kuralları vardır ki bunlara ‘’Şeloşim’’ denir.

*Yahudilikte beslenme yasalarına ‘’Kaşrut’’ kuralları denir. Yahudi geleneklerine uygun olan gıdalara ‘’kaşer’’ (helal), uygun olmayan gıdalara ise ‘’trefa’’ (haram) denir.

*Yahudilerin bayramları; Yahudi kutsal günleri (haggim), Mısır’dan çıkış ve Tora’nın indirilmesi gibi Yahudi tarihinin önemli günlerini kutlarken mevsim dönümlerinde ve tarım dönemlerinde geçişlere işaret eder. Üç önemli bayramı olan ‘’Sukot’’ , ‘’Pesah’’ ve ‘’Şavuot’’a ‘’Şaloş Regalim’’ denir.

1.Şaloş Regalim:

-Pesah/Fısıh bayramı; Mısırdan çıkışı anmak için sekiz gün boyunca kutlanır. Tüm mayalı ürünler evden çıkarılır ve hafta boyunca tüketilmez.

-Şavuota(Haftalar Bayaramı); Tora’nın Sina dağı’nda İsrailoğullarına indirilmesi ve on emirin verilmesi kutlanır.

-Sukot(Çardak/Çadır bayramı); İsrailoğullarının vaadedilmiş topraklara giderken çölde dolaştıkları kırk yıl anılır.

Not: Bu üç bayram Yahudilerin Kudüs’e haccetmeleri gereken mabedi ve ziyaret etmek zorunda oldukları zaman dilimleridir.

2.Roş-Aşana:Yahudilere vicdan muhasebesi yaparak yıl boyunca kasıtlı ya da kasıtsız olarak işledikleri günahlar için tövbe etmelerininin emredildiği kutsal on günlük pişmanlık süresinin başlangıcını işaret eden bayramdır.

3.Yom Kipur:Yahudi yılının en kutsal günüdür. Roş aşana ile başlayan on kutsal günün sonuncusudur.

Aynı zamanda yıllık kaderlerinin belirlendiği gündür. Bu günde topluca oruç tutulur ve kişi günahlarından ötürü bağışlanmak için dua eder.

4.Purim:Babil sürgününden sonra İran yahudileri’nin, Ester kitabında anlatıldığı gibi, kendilerini yok etmek isteyen Haman’ın komplosundan Yahudi kızı Ester tarafından kurtarılmalarının anıldığı bayramdır.

5.Hanuka:Işıklar bayramı ya da Yeniden adanma bayramı da denir. Yahudilerin Roma’nın Suriya valisi Antiyokus’a karşı kazandığı zafer ve bu zaferden sonra gerçekleşen, bir günlük yağın menorada sekiz gün yanmasının anısına kutlanan bayramdır.

 

 

 

 

*Yahudi Mezhepleri dört ana döneme ayrılır;

1 Hristiyanlık Öncesi Yahudi mezhepleri:

a.Hasidilik(Hasidim); Helenistik dönemde Yahudilere kendi tanrılarına tapma konusunda baskı yapan Romalılara karşı direnen ve bu uğurda işkenceler çekip öldürülen, dindarlığı ve dinin asli halini yaşatmayı amaçlayan bir mezheptir.

  1. Sadukiler; Yahudi tarihi içerisinde Ferisilerle mücadeleleri ve rekabetleri ile tanınan mezheptir.
  2. Ferisiler; Yüksek dini rahipler sınıfı olan aristokrat sadukilere karşı ortaya çıkmış gruptur.
  3. Esseniler; Milattan önce II. Asrın ortalarından milattan sonra 70’te mabedin yıkılışına kadar geçen dönemde Filistin’de gelişen dini bir harekettir.
  4. Zelaotlar; Dini bir mezhep olmaktan çok siyasi ve ideolojik bir mezheptir.

2.İslam Sonrası/Ortaçağ Yahudi Mezhepleri:

  1. Rabbanilik; II-VI. Yy’lar arasında gerçekleştirilen Talmud çalışmaları çerçevesinde ortaya çıkmıştır.
  2. Karai Yahudilik; Başlangıcı Irak’ta yaşayan Anan ben David’e dayanmaktadır. Kurucusunun hapiste İmam-ı A’zam ile görüştüğü iddia edilir.
  3. İsevi Yahudilik; Kurucusu Yakup el-Isfanidir.
  4. Yudgani Yahudilik; İseviyye mezhebinin kurucusu öldükten sonra yerine geçen ‘’Yudgan’’a ait

mezheptir.

3 Ortaçağ Sonrasında Ortaya Çıkan Sidizm ve Kabala:

4 Çağdaş Dönem/Günümüz Yahudi Mezhepleri:

  1. Ortodoks Yahudilik (İsrail Yahudilerinin mezhebi); Günümüzde mensubu en çok olan mezheptir ve İsrail devletinin resmi mezhebidir. Tevrat, Talmut ve Haham literatüründen oluşan kurallara bağlıdırlar.

Ortodoks Yahudilerin en büyük çoğunluğu ‘’Siyonist’’tir.

  1. Reformist Yahudiler; 19 Yy başlarında Alman Yahudileri arasında çıkmıştır.
  2. Muhafazakar Yahudiler; 19.yy’da Almanya’da Reformist Yahudiliğe bir tepki olarak meydana çıkmıştır.
  3. Yeniden Yapılandırmacı Yudiler; 102 yaşında ölen Amerikan Yahudi’si Menahem Kaplan tarafından 1983’te kurulmuştur.
  4. Samiriler; Bu mezheptekiler Yahudi olmakla beraber, diğer Yahudiler tarafından Yahudi olarak

görülmemektedirler.

HRISTİYANLIK

*Hrıstiy kelimesi Kur’an’da geçmez. Bu anlamda ‘’nasara’’ kelimesi geçmektedir.

*Hristiyanlık Yahudilerin içinde doğmuş , büyümüş ve Yahudi şeriatını öğrenerek teişmiş olan ‘İsa’ ile başlar.

*Havarilerinin arasında İsa’ya ihanet eden ‘’Yahuda İskaryot’’tur.

*İsa’nın göğe çekilmesinden sonra Havariler İsa’nın öğretisini yaymaya başlamış ve Hristiyanlık da asıl yayılmasını İsa’dan sonra yapmıştır.

*’’Pavlus’’un yaptığı çalışmalar ile Hristiyanlık ayrı bir dine dönmüş ve kurduğu teoloji ile yeni bir inanç sistemi oluşturmuştur. Pavlusun önemi, Hrsitiyanlığı İsrailoğullarına has bir dinden evrensel bir mesajı olan dine geçişi sağlamasıdır.

*Konsiller:

-İznik Konsili (325); Tarhin ilk genel konsili olarak kabul edilen bu konsilde baba ve oğlun aynı tabiatı

taşıdıklarına, yani her ikisinin aynı cevherden olduklarına karar verilmiştir.

-İstanbul Konsili (381); ‘Kutsal ruh’ ismini verdikleri varlığın da Baba ve oğul ile aynı cevherden geldiği

kabul edilerek ‘’Teslisin’’ üçüncü unsuru eklenmiştir.

-Efes konsili (431); İsa’nın tek kişilikli ve iki tabiatlı olduğu karara bağlanılmıştır.

-Kadıköy konsili (451); İsa’nın tek karakterde olduğunu savunan monofizt düşünce reddedilmiş ve ana çizginin diofizitizmi (İsa’nın iki tabiatlı oluşu) tercih ettiği vurgulanmıştır.

-Trente Konsili; Bu konsil reformculara karşı yapılmış, reform düşüncesi dışlanmış ve Katolik düşüncesinin tümüyle yeniden tanımlanması ve savunması yapılmıştır.

-I.Vatikan konsili; Aziz Petrus’un rehberliğinde bulunan papanın yanılmazlığı inancı vurgulanmış ve bundan vazgeçilmeyeceği karara bağlanmıştır.

-II.Vatikan konsili; Bu konsil özellikle kilisenin bir muhasebesi olarak görülmüş ve hem Hristiyanlık içerisinde hem de diğer dinlerle diyalog kararı alınmıştır.

*Kutsal kitapları; ‘’Yeni Ahit’’ tir.

*Yeni Ahit: Hrıstiyanların kutsal kitap külliyatı olarak kabul edilen 27 kitaptan meydana gelmektedir.

Bunlarda kendi aralarında iki gruba ayrılır;

-Tarihi kitaplar; ‘’Matta, Markos, Luka, Yuhann, Resullerin işleri(Barnabas)

-Talimi kitaplar; ‘’Pavlusun 14 mektubu, Havarilere ait 7 mektup, Vahiy kitabı’’

  1. Matta; Yeni ahitin ilk bölümünü meydana getirir. İsa as’ın Yahudilerce uzun zamandır beklenen Mesih olduğunu göstermek ister.
  2. Markos; İsa’nın hayatını anlatan ilk dört incil içerisinde en kısa olanıdır.
  3. Luka; Antakya’lı Luka tarafından yazılmış, Sinoptik icillerin üçüncüsüdür.
  4. Yuhanna; 96 yılında Hz. İsa’nın Tanrılığını kabul etmeyenlere karşı öteki incillerden farklı olarak Mesih’in tanrısal tarafını anlatmak için yazılmıştır. Hristiyanlığın en önemli ayinlerinden biri olan kömünyon(evharistiya) bu incil’de yer almaz.
  5. Barnabas; Hz. İsa’dan bizzat duyularak yazılan tek İncil’dir. Teslis inancı reddedilmiş ve İsa’nın ilahlığı kabul edilmemiştir. Armanica yazılmıştır. Vatikan tarafından ‘’apokrif’’ incil olarak tımlanmaktadır; yani varlığı kabul edilen ancak içeriği Vatikan tarafından kabul edilmeyen inciller sınıfındadır.

*Bazı yıllık ibadet ve Bayramları;

-Noel; Yeni yılın başlangıcı olarak kutlanılan bayramdır.

-Paskalya; Hristiyanlığın ilk devirlerindek Yahudi Pesah Bayramı’na denk bir bayramdır. İsa’nın dirilişini anmak üzere her yıl ilkbaharda değişik tarihlerde yapılan bir sermonidir buna ‘’Paskalya Yortusu’’ denilir.

-Haç Yortusu; İsa’nın çarmıha gerilişinin anısına yapılan anma törenidir.

-Meryam Ana günü; Merye’min günahsızlığını, lekesizliğini, ahlaklılığını ve iffetini tanıtmak için başlatılan bir anma günüdür.

-Ascension; Vakti değişken bayramlardan olup, Paskalya’dan 40 gün sonradır. Hz. İsa’nın göğe çıkmasının hatırasına kutlanır.

-Pentikost; Kutsal Ruh’un havariler üzerine inişinin hatırasına, Paskalya’dan 50 gün sonra yedinci Pazar günü kutlanır.

-Annonciation; Melek Cebrail’in Meryem’e, İsa’nın doğumunun müjdelendiği gündür ve 25 Mart’ta kutlanır.

-Assomption; Katolik klişesi tarafından Hz. Meryem’in bedeninin melekler tarafından göğe çıkarıldığı günün anısına 15 Ağostos’ta kutlanır.

*Sakramenler: Sakrament, ‘’Hristiyanların, kendi kurtuluşları için İsa’nın acı çekişi (passion), ölümü ve dirilişini ifade eden paskalya sırrına iştrak etmeleri amacıyla İsa Mesih tarafından kurulan bir alamettir.’’

*Katolikler ve Ortodokslara göre Hrstiyan sakramentlerinin sayısı yedidir ve bunlar sırasıyla;

-Vaftiz; İlk günahtan kurtulmak için vaftiz olurlar.

-Evharistiya; Ekmek-şarap ayini. İsa’nın havarileriyle yediği son yemeğin anısına yapılır.

-Konfirmasyon/Kuvvetlendirme; Daha önce vaftiz edilmiş olan ergenlerin bu imanlarına devam

ettiklerini, engel ve imtihanlara rağmen imanda sabit olduklarını te’kid etmeleri ve onların imanlarının papaz tarafından onaylanmasıdır.

-Hastaları yağlamak; Hastayı ölüme hazırlamak gerektiğine ve sakramentin manevi etkinliklerine dikkat çekilir.

-Tevbe; Günah işleyip pişman olan bir Hrsitiyan, papaza samimi olarak itirafta bulunur.

-Evlilik; Kilisede yapılmay evlilik sahih sayılmaz. Katoliklerde evlenenler boşanamazlar. Ruhban sınıfı evlenemez.

-Rahip Takdisi; Din adamlarını tayin etmedir. Katoliklere göre din adamları hiyerarşisi aşağıdan yukarıya doğru şöyledir: ‘’diyakos-rahip-piskopos-papa’’. Ortodokslukta hiyerarşi ise şöyledir: ‘’diyakos-papaz- keşiş-metropolit-patrik’’. Protestanlıkta kilise hiyerarşisi yoktur.

Hristiyan Mezhepleri:

1.Katoliklik: ‘’Evrensel’’ anlamına gelen ve kendisini tüm Hrsitiyanların temsilcisi kabul eden, günümüzde sayı ve tarihi yapı açısından en büyük Hristiyan mezhebidir.

-Dini liderleri ‘’papa’’dır.

-Azizlerinde tanrı katında sözcü olup şefaatçi olabildiklerine inanırlar. Vaftiz olmadan ölen cehennemlik sayılır.

-Bu mezhepte Yedi sakrament vardır.

-Kilisede yapılmayan nikah sahih değildir ve boşandıktan sonra evlenmek zina sayılır.

2.Ortodoksluk:

-Kendi baş piskoposlarınca yönetilen otosefal ve bir ana kiliseye bağlı olan otonom kiliseler olmak üzere ikiye ayrılırlar.

-Ruhani liderleri ‘’patrik’’ veya ‘’baş piskoposlar’’dır. Papa’nın üstünlüğünü kabul etmezler.

-Kiliselerde yanılmaz, hata yapmaz bir otorite yoktur.

-İbadetleri ruhsal ve mistik karakterlidir.

-İkonlar semavi varlıkların vücutsuz ruhlarını temsil ederler. Bu sebeple önlerinde secde edilir, öpülür ve tazim edilir.

3.Protestanlık:

-Katolik dünyasında papalığı ve uygulamalarını red ve protesto ettikleri için bu mezhep taraftarlarına prostestan denmiştir.

-Papa tek otorite değildir ve yanılmazlığı yoktur.

-Günahları ancak tanrı bağışlayabilir. Tanrı dışında hiç kimsenin böyle bir yetkisi yoktur.

-Sakramentlerden ilk ikisini (Vaftiz ve evharistiya) kabul ederler.

4 Monofizit Kiliseler:

-Hz. İsa’da ilahi ve beşeri iki tabiatın birleşerek tek tabiat olduğunu savunan anlayışa verilen isimdir.

-Süryani, Ermeni, Habeş ve Kıpti kiliseleri monofizit kiliseler olarak tanımlanır.

-Süryani kilisesi kendislerini ilk Hrıstiyan cemaat olarak kabul ettikleri için kiliselerin ‘’kadim’’ ünvanı vermişlerdir.

-Ermeniler, Hristiyanlığı toplu olarak ilk kabul eden millettir.

Yehova Şahitleri:

-Sadece bir Tanrı vardır; O da kendisini Musa’ya YHVH ismiyle izhar eden tanrıların Tanrısıdır.

-Diğer Hristiyanların inandıkları teslise inanmazlar. İsa’yı tanrının oğlu fakat yaratılmış kabul ederler.

-Ruhun ölümsüzlüğü, Hz. İsa’nın bedensel dirilişi, cehennemi vs. inkar ederler. Öldükten sonra

dirilenlerin bu dünyanın cennete dönüşmüş halinde yaşayacaklarına, dirilmeyenlerin ise bu hallerinin cehennem olacağına inanırlar.

NOTU İNDİRME LİNKİ: https://www.wphocasi.net/pdf-notlar/

Cevap bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.